W 2005 r. Fundacja Dzieci Niczyje rozpoczęła opracowanie programu wypełniającego zdiagnozowana lukę w istniejącej ofercie ochrony i opieki nad dziećmi pokrzywdzonymi przestępstwami i ich rodzinami. Programowi nadano nazwę "Opiekun dziecka – ofiary przestępstwa".

Program ma na celu poprawę sytuacji dzieci, które padły ofiarą przestępstwa i uczestniczą w procedurach prawnych: przesłuchaniach, rozprawach sądowych.

Ideą programu jest wsparcie i pomoc dla rodziców/opiekunów prawnych dzieci. Są oni zaskoczeni sytuacją w której ich dziecko jest ofiarą przemocy: fizycznej, psychicznej czy seksualnej. Nie wiedzą jakie podjąć działania, aby pomóc dziecku oraz skutecznie i bezpiecznie przeprowadzić je przez postępowanie w prokuraturze i przed sądem karnym. Oferta pomocy jest zawsze zindywidualizowana i dobrana do potrzeb każdej rodziny.

Główne cele, jakie realizuje program, to:

1) dostarczenie wiedzy rodzicom, opiekunom dziecka – ofiary przestępstwa w zakresie:

• istniejących przepisów prawnych,
• procedur prawnych,
• kompetencji policji, prokuratury i sądu,
• możliwości pomocy dziecku i rodzinie (pomoc socjalna, medyczna psychologiczna),
• udzielenie wsparcia psychicznego rodzinie w sytuacji kryzysu;

2) przygotowanie dziecka do uczestniczenia w procedurze przesłuchania przez sąd:

• dostarczenie wiedzy adekwatnej do poziomu rozwoju dziecka dotyczącej procedury przesłuchania,
• emocjonalne wsparcie dziecka w trudnej sytuacji uczestniczenia w procedurze przesłuchania;
• towarzyszenie przedstawicielom prawnym dziecka pokrzywdzonego przestępstwem w rozprawach sądowych.

Założeniem programu Opiekun dziecka – ofiary przestępstwa jest współpraca z wolontariuszami, ale rolę opiekunów mogą również pełnić stali pracownicy organizacji lub placówki.

Cele programu realizowane są przede wszystkim w formie poradnictwa prawno-psychologicznego, poprzez udzielanie informacji rodzicom i opiekunom dzieci-ofiar i świadków przestępstw. Odbywa się to poprzez kontakt telefoniczny, e-mailowy oraz bezpośrednie spotkania. Zakwalifikowanie do programu zgłaszających się osób oznacza zaproszenie osoby, najczęściej opiekuna prawnego dziecka, na spotkanie z wolontariuszem, który od pierwszego spotkania będzie opiekunem współpracującym z tą rodziną. To najważniejszy nurt działań w ramach programu. Opiekun wspiera rodzinę dziecka pokrzywdzonego przestępstwem od momentu uzyskania informacji o przestępstwie, poprzez etap procedur prawnych, aż do ich zakończenia.



24 kwietnia 2006 r. Fundacja Dzieci Niczyje rozpoczęła realizację programu „Opiekun dziecka - ofiary przestępstwa” w Warszawie w Centrum Pomocy Dzieciom „Mazowiecka”. Do komisariatów, prokuratur i sądów trafiły broszury i ulotki informacyjne. W CPD "Mazowiecka" został uruchomiony dyżur telefoniczny, podczas którego przeszkoleni wolontariusze udzielają informacji o prawach przysługujących ofierze, pomagają określić, jakiego rodzaju pomocy potrzebuje dziecko i rodzic oraz kwalifikują i zapisują na spotkania z opiekunem. Wolontariusze dyżurują pod numerem telefonu (22) 826 80 72 od poniedziałku do piątku w godz. 14:00-18:00.

Jednym z najważniejszych zadań realizowanych w ramach programu jest zapewnienie dziecku – ofierze przestępstwa ochrony jego praw. Rolą opiekuna jest przygotowanie dziecka i jego rodziców do przesłuchania. Kolejnym zadaniem opiekuna jest towarzyszenie rodzinie w czasie rozpraw sądowych. Na tym etapie programu wolontariusze wspierają rodziny podczas procesu poprzez swoją obecność przed i na rozprawie sądowej, obserwują przebieg rozprawy, a ich obecność jest informacją dla sądu, że Fundacja monitoruje tę sprawę. Opiekun wspiera rodzinę od momentu rozpoczęcia procedur prawnych czyli zgłoszenia zawiadomienia o przestępstwie do ich zakończenia czyli wydania wyroku.

Opiekunami dzieci-ofiar przestępstw są studenci prawa i psychologii przeszkoleni w zakresie umiejętności psychologicznych oraz ochrony prawnej małoletnich ofiar przestępstw. Pracują też pod stałą superwizją prawników i psychologów z Centrum Pomocy Dzieciom „Mazowiecka”.

***

Program "Opiekun dziecka – ofiary przestępstwa" może być realizowany przez różne podmioty. Mogą to być organizacje pozarządowe, ośrodki pomocy społecznej, ośrodki diagnostyczno-konsultacyjne, czy też instytucje służby kuratorskiej. W ramach programu, dzięki wsparciu finasowemu Unii Europejskiej, opracowany i wydany został opis standardów realizacji programu (Opiekun dziecka - ofiary przestępstwa. Standardy realizacji programu), prezentujący również przebieg jego realizacji w Warszawie w pilotażowym pierwszym roku działania.

Inicjatorzy i realizatorzy programu są przekonani, iz bardzo ważne jest zapewnienie oferty wsparcia wszystkim dzieciom pokrzywdzonym przestępstwem i ich rodzinom, a skorzystanie z doświadczeń realizowanych w tym zakresie programów może znacząco skrócić drogę do podjęcia takich działań na rzecz dzieci w wielu miejscach w Polsce. Stąd zamiar przedstawienia wypracowanych przez Fundację Dzieci Niczyje standardów realizacji programu. Mogą one być inspiracją dla organizacji i instytucji, które podejmą się zadania budowania oferty wsparcia da dzieci - ofiar przestępstw.

Z pewnością każdy lokalny program będzie miał swój własny wizerunek, zależny od zaplecza organizacyjnego, możliwości finansowych, zaangażowania organizatorów itp. Jeśli jednak niniejsze opracowanie będzie pomocne w lokalnej realizacji programów, jego cel zostanie osiągnięty.

***